TerugGa terug
  • Aantal reacties: 0


Auteur: Nora Kooijmans 

Duurzame ontwerpen die niet alleen toekomstbestendig zijn maar ook op de lange termijn kwalitatief blijven? Dat vraagt om oplossingen die naast natuurinclusief (zie onze vorige blog) en sociaal inclusief, ook klimaatadaptief zijn. Dit houdt in dat er in de gebiedsontwikkeling ontwerpen worden gemaakt die wateropvang en -berging vergroten, hittestress voorkomen en windhinder tegengaan.

Terwijl mijn collega’s zich het hoofd breken of het nou klimaatadaptatie of klimaatadaptie moet zijn, vraag ik me af waarom geen van deze twee termen tegenwoordig  als basisprincipe van gebiedsontwikkeling wordt gezien. Het is hoog tijd voor algemene acceptatie van een aantal feiten; door klimaatverstoring (kenners spreken niet meer van klimaatverandering) wordt het warmer, kouder, natter en droger. In extreme gevallen zorgen deze verschijnselen ervoor dat we de stad als onaangenamer ervaren. Dit komt o.a. door de wijze waarop onze steden zijn ingericht. Onderzoek toont aan dat het in de stad op een zelfde moment 10 graden warmer kan zijn dan het naastgelegen platteland. In de stad regent het meer, terwijl het water door grote verdichting en verstening van deze gebieden juist minder goed weg kan. Ook kan het in de stad volgens de laatste onderzoeken soms harder waaien dan in de polder. Naast dat we klimaatverstoring moeten tegengaan door de oorzaken te verminderen (mitigatie), zullen we ons daarom ook moeten aanpassen aan de onomkeerbare effecten van klimaatverstoring (adaptatie). En dat is hard nodig, anders wordt het leven in de stad ondragelijk.
Bron: Tallsay.com

Systeemdenken
Iedere plek heeft een eigen oplossing nodig om klimaatadaptief te worden. Zoals velen mogelijk denken gaat klimaatadaptiviteit bijvoorbeeld niet om simpelweg groen toevoegen; belangrijker is de plek van toevoegen en in welke vorm. Zo kunnen bomen op een bepaalde plek verkoelen en op een andere plek voor ophoping van fijnstof zorgen en daarmee ventilatie van de stad tegenwerken. Ook zijn er naast het toevoegen van groen nog veel meer manieren om het klimaat in de stad te verbeteren. Daarmee wil ik niet zeggen dat het moeilijk is een gebied klimaatadaptief te maken, maar het moet wel zorgvuldig en met adequate kennis gedaan worden. Door de juiste keuzes te maken ontstaat er een gebied dat koele plekken biedt op warme dagen aangename plekken op koude dagen. Waar wind zorgt voor ventilatie op warme dagen maar niet hindert op koude dagen. En het water zo wordt gereguleerd dat het geborgen wordt ten tijde van overschotten en water kan worden afgegeven ten tijde van droogte. Om dit te bereiken, moeten hitte, droogte, windhinder en wateroverlast niet los van elkaar worden gezien. Een geïntegreerde aanpak is een stuk efficiënter, en daarom is het belangrijk om in systemen te denken. Deze systemen kunnen ontstaan door de natuur zijn werk te laten doen, door middel van verdamping, sponswerking en fijnstof afvang bijvoorbeeld. Maar ze kunnen ook worden gecreëerd met behulp van technische ingrepen, zoals een verstuivingsinstallatie en ondergrondse waterkratten.

Bron: Groen Blauwe Netwerken

Omdenken
Bij plein06 heerst het besef dat als je betrokken bent bij gebiedsontwikkeling, op welke manier dan ook,  je iets aan het klimaat in de stad zal moeten doen, anders doe je bot gezegd je werk niet goed. Want als ontwerper  gaat het ons om het creëren van een aangename leefomgeving. Gelukkig is er aangetoond dat het aanpassen aan extreme omstandigheden in de stad kan leiden tot extreem veel voordelen. Naast een prettige klimaathuishouding, zorgen zogenaamde ‘groenblauwe oplossingen’ in de stad volgens onderzoek namelijk voor meer biodiversiteit, multifunctioneel gebruik, energiebesparing, waardestijging van vastgoed, verbeterde leefkwaliteit door mooiere, gezondere plekken, en een vergroot gevoel van sociale cohesie en sociale veiligheid. En dat alles zonder dat ze per se minder ruimte voor de stad over laten, en zonder dat het meer geld hoeft te kosten. Zolang je er maar slim mee ontwerpt.

Een waterdoorlatende bestrating heeft namelijk wel een meerprijs, maar je bespaart op dure kolken en een ondergronds drainagesysteem. Ja, een groen dak dat water vasthoudt en verkoelt vraagt inderdaad om een duurdere constructie, maar zorgt ook voor goede isolatie van het gebouw. Wij ontwierpen voor een wijk in Julianadorp, wadi’s waar wegen en daken op af konden wateren, die een gratis speelgelegenheid in de wijk opleveren. En nee, klimaatadaptieve ingrepen leiden niet per se tot meer beheer. Speciale drainvoegen tussen de normale bestrating gaan bijvoorbeeld net zo lang mee als de bestrating zelf en kunnen met een normaal onderhoudsregime schoon worden gehouden. Deze voorbeelden tonen duidelijk aan dat je eerste (negatieve) gedachte niet altijd waar hoeft te zijn. Naast systeemdenken gaat klimaatadaptiviteit dus om omdenken; niet een probleem zien, maar een mogelijkheid.
Bron: Daniele Marcotulli Architect

Groots denken
Pas wanneer deze manieren van denken integraal toepast wordt in de gebiedsontwikkeling, ontstaan er mooie, leefbare projecten. Daarom moeten we naast systeemdenken en omdenken, in Nederland ook weer groots gaan denken. En dat gebeurt nu nog te weinig. In sommige projecten maakt men zich bij een ontwerp met grote groenblauwe structuren in de wijk meer bezorgd over overlast van insecten, dan het voorkomen van ondergelopen woningen. Dan vraag ik me af: Wanneer is Nederland gestopt met een koploper durven te zijn? Sinds wanneer willen wij geen voorbeeld meer zijn voor andere landen?

Mooie projecten zoals Bo01 in Malmö, Singapore (‘the Garden City’)  met al zijn groene gebouwen en parken, en het ontwerp voor het Saint Kjeld’s Quarter in Kopenhagen moeten een inspiratie zijn voor iedere stad. Stelt u zich eens voor, t zulke gebieden in Nederland als voorbeeldfunctie voor de wereld. Zo ontwikkelen wij naast kwalitatieve, gezonde, veilige openbare ruimtes ook kennis en expertise als Nederlands exportproduct. Wij hebben bijvoorbeeld met ons project klimaatadaptief Rotterdam Central District de ambitie  een van de meest gezonde hoogstedelijke centrumgebieden ter wereld te zijn. Om dit soort projecten hopelijk tot realisatie te brengen, is het nodig dat niet alleen wij als ontwerpers, maar ook burgers, overheden, ontwikkelaars, bedrijven, aannemers en investeerders beginnen met systeemdenken, omdenken en groots denken.

En uiteraard moet er na al dat denken, ook vooral worden gedurfd en moet er veel worden gedaan! Vandaar de vraag: wie doet er met ons mee?!

Bron: Groen Dak, Groothandels Gebouw

Leestip: Het weer in de stad, van Sandra Lenzholder.

Benieuwd naar wat Nora nog meer heeft geschreven?
“I recently wrote an article together with Mark Zandvoort, Paul Kirshen and Adri van den Brink, about applying pathways thinking to a spatial design approach in order to design and develop adaptive and sustainable landscapes. The article also describes the result of a case study on flood risk management in East Boston. I can proudly say it has now been published! Full access here.” – Nora’s post op LinkedIn

Geef een reactie